راه‌آهن دورود–خرم‌آباد در ۶۲ درصد می ماند یا به ایستگاه آخر می‌رسد؟

۱۲ سال پس از آغاز عملیات، راه‌آهن دورود–خرم‌آباد با پیشرفت فیزیکی ۶۲ درصد همچنان در مسیر تکمیل قرار دارد؛ پروژه‌ای ۱۱۴ کیلومتری با حدود ۳۳ کیلومتر تونل، ده‌ها پل و سازه خاص که در طول سال‌های گذشته علاوه بر پیچیدگی فنی، با چالش‌های مالی و قراردادی نیز روبه‌رو بوده است.
رستاک آنلاین / رامین رحیمیان، قرارداد اجرای راه‌آهن دورود–خرم‌آباد در دی‌ماه ۱۳۹۲ منعقد شد؛ مسیری که از میان یکی از سخت‌ترین پهنه‌های کوهستانی زاگرس عبور می‌کند و برای آن ۲۸ پل، ۱۴ تونل اصلی، چهار تونل اضطراری و هفت ایستگاه ریلی پیش‌بینی شده است.
سختی مسیر البته تنها بخش ماجرا نیست. پروژه در سال‌های گذشته به دلیل مشکلات مالی و قراردادی با وقفه مواجه شد و پس از ابلاغ قرارداد جدید، از شهریور ۱۴۰۲ فعالیت جبهه‌های کاری آن دوباره شتاب گرفت.
پیشرفت پروژه در آبان ۱۴۰۲ حدود ۴۵ درصد اعلام شد. دو سال بعد، این رقم در آبان ۱۴۰۴ به ۵۸ درصد رسید و در شهریور ۱۴۰۵، پیشرفت فیزیکی ۶۲ درصد اعلام شد؛ یعنی طی حدود ۱۰ ماه، چهار واحد درصد به پیشرفت پروژه اضافه شده است.
در آبان ۱۴۰۴ بیش از ۳۰ جبهه کاری در پروژه فعال بود و حدود ۷۰۰ نیروی متخصص و ۳۰۰ دستگاه ماشین‌آلات در عملیات حضور داشتند. در شهریور امسال نیز پیشرفت ۶۲ درصدی و فعالیت در ۱۷ جبهه کاری اعلام شده است؛ تغییری که بررسی علت آن برای ارزیابی سرعت واقعی پروژه اهمیت دارد.
اما مسئله مهم‌تر، پول است. استاندار لرستان در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده است که طی دو سال گذشته حدود ۲ هزار میلیارد تومان برای پروژه جذب و بیش از ۳ هزار میلیارد تومان عملیات اجرایی انجام شده و برای ادامه مسیر نیز بیش از ۳۵۰ میلیارد تومان اعتبار از محل مصوبات سفر رئیس‌جمهور تأمین خواهد شد.
از سوی دیگر، برای تکمیل مسیرهای ریلی دورود–خرم‌آباد و دورود–بروجرد با قیمت‌های روز، بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز اعلام شده است؛ رقمی که نباید تمام آن را هزینه باقی‌مانده راه‌آهن ۱۱۴ کیلومتری دورود–خرم‌آباد تلقی کرد، اما فاصله میان منابع جذب‌شده و نیاز مالی طرح را نشان می‌دهد.

سختی فنی؛ واقعیت یا همه داستان؟

راه‌آهن دورود–خرم‌آباد بدون تردید پروژه‌ای معمولی نیست. حدود ۳۳ کیلومتر از مسیر در تونل قرار دارد و عبور خط از زاگرس، ساخت پل‌ها و سازه‌های خاص و عملیات زیرزمینی، اجرای آن را از بسیاری از پروژه‌های ریلی ساده‌تر نمی‌کند.
اما مقایسه با پروژه‌های مشابه نشان می‌دهد دشواری فنی به‌تنهایی توضیح کاملی برای طولانی‌شدن پروژه نیست.
راه‌آهن همدان–سنندج با طول حدود ۱۵۱ کیلومتر، عملیات اجرایی خود را از سال ۱۳۸۴ آغاز کرد و در سال ۱۴۰۲ به بهره‌برداری رسید؛ پروژه‌ای که آن هم در طول اجرا با چالش‌های اعتباری مواجه بود.
راه‌آهن میانه–اردبیل نیز حدود ۱۷۵ کیلومتر طول دارد و بیش از ۲۰ درصد مسیر آن شامل تونل، پل و گالری است. این پروژه پس از بیش از ۲۲ سال از آغاز عملیات، در سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری رسید.
این مقایسه یک پیام روشن دارد: پروژه‌های ریلی کوهستانی در ایران معمولاً ترکیبی از پیچیدگی فنی، طولانی‌شدن زمان اجرا و نیاز مستمر به منابع مالی هستند؛ بنابراین نمی‌توان تمام تأخیر دورود–خرم‌آباد را صرفاً به وجود تونل و کوه نسبت داد.

۳۸ درصد باقی‌مانده؛ سخت‌تر از ۶۲ درصد گذشته؟

اکنون ۳۸ درصد پروژه باقی مانده است؛ اما این بخش الزاماً ساده‌ترین قسمت کار نیست. عملیات باقی‌مانده در تونل‌ها، پل‌ها، روسازی، ریل‌گذاری، تأسیسات و سایر اجزای مورد نیاز برای بهره‌برداری باید در کنار تأمین مالی مستمر پیش برود.
از همین رو، صرف اعلام درصد پیشرفت نمی‌تواند زمان دقیق بهره‌برداری را مشخص کند. آنچه اهمیت دارد، سرعت واقعی اجرای جبهه‌های کاری، میزان منابع مالی قابل دسترس، وضعیت قرارداد و برنامه زمان‌بندی قابل سنجش است.
در آبان ۱۴۰۴ نیز اعلام شده بود که در صورت تأمین منابع مالی پایدار، امکان تکمیل پروژه در کمتر از پنج سال وجود دارد. اکنون با عبور پروژه از مرز ۶۰ درصد، انتظار طبیعی این است که برنامه تکمیل ۳۸ درصد باقی‌مانده از حالت کلی‌گویی خارج و به یک جدول زمان‌بندی روشن تبدیل شود.
راه‌آهن دورود–خرم‌آباد دیگر یک پروژه تازه‌وارد نیست؛ ۱۲ سال از آغاز قرارداد آن گذشته و بیش از نیمی از مسیر ساخته شده است. به همین دلیل، مسئله امروز فقط ساخت ادامه مسیر نیست؛ مسئله مهم‌تر جلوگیری از تکرار وقفه‌های مالی و قراردادی و تبدیل منابع جدید به پیشرفت ملموس است.
برای لرستان، این خط ریلی فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ حلقه‌ای از شبکه ریلی استان است که تکمیل آن می‌تواند اتصال خرم‌آباد به شبکه سراسری را از یک مطالبه قدیمی به یک واقعیت عملیاتی تبدیل کند.
اکنون پرسش اصلی این است: با وجود رسیدن پروژه به ۶۲ درصد پیشرفت و اعلام تأمین اعتبار جدید، آیا دولت و پیمانکار حاضرند یک زمان‌بندی دقیق، قابل سنجش و عمومی برای تکمیل ۳۸ درصد باقی‌مانده و بهره‌برداری از راه‌آهن دورود–خرم‌آباد ارائه کنند؟

https://rastakonline.ir