برق؛ هزینه پنهان توسعه لرستان

توسعه اقتصادی بدون انرژی پایدار، شبیه ساختن کارخانه روی زمینی است که راه دسترسی ندارد؛ سرمایه وارد می‌شود، ماشین‌آلات نصب می‌شوند، نیروی انسانی جذب می‌شود، اما هر بار که برق قطع می‌شود بخشی از ظرفیت تولید هم از مدار خارج می‌شود. در لرستان، مسئله برق دیگر صرفاً خاموش شدن یک لامپ یا توقف یک دستگاه نیست؛ مسئله‌ای است که می‌تواند مستقیماً بر تولید، سرمایه‌گذاری، اشتغال و حتی تصمیم سرمایه‌گذار برای ماندن یا نماندن در استان اثر بگذارد.
رستاک آنلاین / رامین رحیمیان ، آمارهای امسال تصویر روشنی از فشار بر شبکه برق استان ارائه می‌دهد. پیک بار مصرف برق لرستان در تیرماه ۱۴۰۵ به ۹۰۱ مگاوات رسید؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱.۸ درصد افزایش داشت و مصرف برق نیز ۶ درصد رشد کرد. همین رشد مصرف نشان می‌دهد مسئله انرژی را نمی‌توان به یک تابستان گرم یا چند ساعت خاموشی تقلیل داد؛ تقاضا در حال افزایش است و زیرساخت باید جلوتر از تقاضا حرکت کند.
در چنین شرایطی، نخستین قربانی ناترازی برق الزاماً مصرف‌کننده خانگی نیست؛ تولیدکننده‌ای است که برنامه تولید، قرارداد فروش، مواد اولیه، نیروی انسانی و هزینه‌های ثابت دارد. وقتی برق یک واحد صنعتی در زمان نامناسب قطع می‌شود، خسارت فقط به ساعت توقف دستگاه محدود نمی‌ماند. راه‌اندازی مجدد خط تولید، افت بهره‌وری، آسیب احتمالی به تجهیزات، تأخیر در تحویل سفارش و افزایش هزینه تمام‌شده، زنجیره‌ای از هزینه‌های پنهان ایجاد می‌کند؛ هزینه‌هایی که در جدول خاموشی دیده نمی‌شوند اما در صورت‌های مالی بنگاه خودشان را نشان می‌دهند.
این موضوع برای لرستان اهمیت بیشتری دارد؛ استانی که سال‌هاست از یک‌سو برای جذب سرمایه‌گذار و توسعه شهرک‌های صنعتی تلاش می‌کند و از سوی دیگر با مسئله تأمین پایدار انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند. مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی لرستان در فروردین امسال صراحتاً ناترازی انرژی را یکی از دغدغه‌های اصلی فعالان اقتصادی عنوان کرد و توضیح داد که در گذشته بسیاری از شهرک‌های صنعتی فاقد پست مستقل و فیدر اختصاصی بودند و برق آنها با بخش خانگی و روستایی مشترک بود؛ وضعیتی که به ناپایداری انرژی منجر می‌شد.
نکته قابل تأمل اینجاست که مسئله زیرساخت برق شهرک‌ها از مدت‌ها قبل شناسایی شده بود. در مرداد ۱۴۰۴ اعلام شد پنج پست برق برای تأمین انرژی شهرک‌های صنعتی لرستان در مسیر ورود به مدار قرار دارند و مجموع ظرفیت آنها ۱۰۲ مگاوات است. آن زمان گفته شد بخشی از این پروژه‌ها تا پایان سال و بقیه تا اوایل ۱۴۰۵ وارد مدار خواهند شد.
اما در خرداد ۱۴۰۵ همچنان از «آستانه بهره‌برداری» پست جدید برق و توسعه زیرساخت شهرک‌های صنعتی سخن گفته شد. این یعنی یک سؤال مدیریتی جدی روی میز است: پروژه‌های تأمین برق شهرک‌های صنعتی دقیقاً با چه زمان‌بندی و چه میزان ظرفیت وارد مدار شده‌اند و چه مقدار از مشکل موجود را برطرف کرده‌اند؟
این پرسش زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم محدودیت برق صنایع در سطح کشور نیز در سال جاری ادامه داشته است. هرچند در شهریور اعلام شد محدودیت برق صنایع کوچک به‌طور متوسط به یک روز در هفته کاهش یافته، اما همین یک روز برای واحدی که تولید مستمر دارد، اگر بدون برنامه‌ریزی دقیق و امکان جبران باشد، همچنان یک هزینه اقتصادی است.
راه‌حل البته فقط ساخت پست برق نیست. لرستان همزمان باید دو مسیر را دنبال کند: نخست، تقویت شبکه و افزایش قابلیت اطمینان برق شهرک‌های صنعتی؛ دوم، حرکت جدی‌تر صنایع به سمت تولید برق مورد نیاز خود. تجربه ماه‌های اخیر نشان داده مسیر دوم دیگر یک گزینه تزئینی یا بلندمدت نیست.
در لرستان نخستین نیروگاه خورشیدی استان با ظرفیت ۵ مگاوات به بهره‌برداری رسیده که بنا بر اعلام شرکت توزیع نیروی برق، سالانه بیش از ۲.۵ میلیون مترمکعب در مصرف گاز طبیعی صرفه‌جویی می‌کند. از سوی دیگر، ظرفیت پنل‌های خورشیدی نصب‌شده در استان از ۳.۸ به ۱۱.۵ مگاوات افزایش یافته و حدود ۸۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی نیز در دست اقدام اعلام شده است.
این اعداد امیدوارکننده‌اند، اما در برابر مقیاس مسئله باید با احتیاط درباره آنها قضاوت کرد. وقتی پیک مصرف استان به ۹۰۱ مگاوات رسیده، ظرفیت ۱۱.۵ مگاوات خورشیدی نصب‌شده به‌تنهایی نمی‌تواند مسئله ناترازی را حل کند. حتی ۸۰ مگاوات پروژه در دست اقدام نیز زمانی اثر واقعی خواهد داشت که به مرحله بهره‌برداری، اتصال پایدار به شبکه و تولید مؤثر برسد.
از همین‌جا می‌توان به یک تغییر رویکرد مهم رسید: لرستان نباید صرفاً منتظر باشد شبکه سراسری برق مشکل صنایع را حل کند. شهرک‌های صنعتی باید به سمت مدل «شهرک صنعتی با امنیت انرژی» حرکت کنند؛ یعنی برای هر شهرک، یک نقشه مشخص انرژی شامل ظرفیت مصرف، میزان برق اضطراری، امکان احداث نیروگاه خورشیدی، ذخیره‌ساز، فیدر اختصاصی و برنامه مدیریت بار تدوین شود.
حتی می‌توان یک شاخص ساده اما مهم برای مدیریت استان تعریف کرد: «درصد ساعات تولید از دست‌رفته به دلیل محدودیت برق». اگر امروز درباره میزان سرمایه‌گذاری، تعداد واحدهای صنعتی و تعداد شغل‌های ایجادشده آمار داریم، باید بدانیم چه میزان تولید بالقوه نیز به دلیل ناپایداری انرژی از دست می‌رود.
شاخص دوم می‌تواند «سهم برق خودتأمین صنایع» باشد؛ یعنی مشخص شود چه درصدی از مصرف واحدهای صنعتی استان از نیروگاه‌های خورشیدی یا سایر منابع خودتأمین می‌شود. شاخص سوم نیز باید «زمان بازگشت سرمایه نیروگاه‌های صنعتی» باشد تا مشخص شود سرمایه‌گذار با چه مشوقی می‌تواند بخشی از نیاز انرژی خود را خودش تأمین کند.
این نگاه، مسئله برق را از یک موضوع صرفاً فنی به یک موضوع اقتصادی تبدیل می‌کند. اگر قرار است لرستان در سال‌های آینده سرمایه‌گذاری صنعتی بیشتری جذب کند، نمی‌توان برق را در فهرست زیرساخت‌های فرعی قرار داد. برای سرمایه‌گذار، جاده، آب، گاز و برق چهار ضلع یک تصمیم هستند؛ اگر یکی از این اضلاع ناپایدار باشد، ریسک کل سرمایه‌گذاری بالا می‌رود.
واقعیت این است که هزینه خاموشی را فقط اداره برق نمی‌پردازد. بخشی از این هزینه را کارخانه‌دار، کارگر، کشاورز، فروشنده، صادرکننده و در نهایت اقتصاد استان پرداخت می‌کند. بنابراین هر مگاوات برق پایدار، فقط یک عدد در شبکه نیست؛ بخشی از ظرفیت تولید و اشتغال لرستان است.
لرستان اکنون همزمان با افزایش تقاضای برق، توسعه شهرک‌های صنعتی و حرکت به سمت انرژی خورشیدی قرار گرفته است. فرصت هنوز وجود دارد، اما مدیریت انرژی باید از واکنش به خاموشی به سمت پیش‌بینی تقاضا، تأمین زیرساخت و تولید غیرمتمرکز برق حرکت کند.
سؤال اصلی دیگر این نیست که «امسال چند ساعت برق قطع شد؟»؛ سؤال مهم‌تر این است که لرستان در اثر ناپایداری برق، چه میزان تولید، سرمایه‌گذاری و اشتغال بالقوه را از دست داده و برای جلوگیری از تکرار این هزینه پنهان، چه عدد و زمان‌بندی مشخصی روی میز دارد؟
https://rastakonline.ir