یک میلیارد دلار صادرات؛ لرستان چقدر از این هدف فاصله دارد؟

لرستان برای رسیدن به صادرات یک میلیارد دلاری هدف‌گذاری کرده است؛ عددی که در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از بلندپروازی اقتصادی استان باشد، اما تحقق آن فقط با اعلام هدف و برگزاری نشست‌های صادراتی امکان‌پذیر نیست. پشت این عدد، مجموعه‌ای از پرسش‌های جدی درباره ظرفیت واقعی تولید، بازارهای هدف، سرمایه در گردش، تعهدات ارزی، زیرساخت‌های صادراتی و توان بخش خصوصی قرار دارد.

 رستاک آنلاین / رامین رحیمیان، در نشست شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی لرستان، موضوع توسعه صادرات و استفاده از ظرفیت‌های صندوق ضمانت صادرات ایران مورد توجه قرار گرفت و از هدف‌گذاری یک میلیارد دلاری صادرات استان سخن گفته شد؛ هدفی که در صورت تحقق می‌تواند جایگاه تجارت خارجی لرستان را دستخوش تغییر کند.

اما فاصله میان «هدف‌گذاری» و «تحقق» همان جایی است که مسئله اصلی آغاز می‌شود.

لرستان از نظر تنوع ظرفیت‌های اقتصادی، استانی کم‌ظرفیت نیست. محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، مواد معدنی، محصولات صنعتی، تولیدات پتروشیمی و خدمات فنی و مهندسی، هرکدام می‌توانند بخشی از سبد صادراتی استان را تشکیل دهند. مسئله اینجاست که داشتن محصول به معنای داشتن صادرات پایدار نیست.

صادرات زمانی اتفاق می‌افتد که تولیدکننده بتواند محصول رقابتی تولید کند، بازار خارجی پیدا کند، ریسک معامله را مدیریت کند، منابع مالی در اختیار داشته باشد، محصول را به بازار هدف برساند و در نهایت بتواند پول حاصل از فروش را به چرخه اقتصادی بازگرداند.

مشکل فقط پیدا کردن مشتری خارجی نیست

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که فعالان اقتصادی لرستان بر آن تأکید دارند، موضوع بازگشت ارز حاصل از صادرات است.

محمد خاکی، رئیس اتاق بازرگانی لرستان، اختلاف میان نرخ ارز در بازار و نرخ‌های تعیین‌شده در سامانه‌های رسمی را یکی از مشکلات صادرکنندگان عنوان کرده است؛ مسئله‌ای که به گفته او می‌تواند انگیزه صادرکننده برای بازگشت ارز از مسیرهای تعیین‌شده را کاهش دهد.

این موضوع نشان می‌دهد سیاست صادراتی نمی‌تواند صرفاً بر افزایش حجم صادرات متمرکز باشد. اگر صادرکننده پس از فروش محصول با مجموعه‌ای از محدودیت‌ها و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده مواجه شود، افزایش صادرات پایدار دشوار خواهد شد.

از سوی دیگر، برخوردهای صرفاً محدودکننده نیز ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. وقتی صادرکننده برای حفظ بازار خارجی به ثبات، سرعت و پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد، تغییر مداوم مقررات می‌تواند ریسک فعالیت را افزایش دهد.

سرمایه؛ حلقه گمشده صادرات

تولیدکننده برای صادرات فقط به محصول نیاز ندارد؛ پول هم لازم دارد.

بسیاری از بنگاه‌های کوچک و متوسط برای خرید مواد اولیه، افزایش ظرفیت تولید، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و حتی حضور در بازارهای خارجی با مشکل سرمایه در گردش مواجه هستند.

اینجاست که نقش صندوق ضمانت صادرات می‌تواند مهم باشد. این صندوق می‌تواند با اعتبارسنجی خریداران خارجی، پوشش ریسک‌های تجاری و سیاسی و ارائه ضمانت‌نامه، بخشی از ریسک صادرکننده را کاهش دهد.

حتی در نشست اخیر نیز اعلام شد پروژه‌هایی از لرستان برای دریافت تسهیلات معرفی شده‌اند و در صورت داشتن ظرفیت واقعی صادراتی، امکان حمایت از تأمین مالی آنها وجود دارد.

اما یک سؤال مهم همچنان باقی است:

چند واحد تولیدی لرستان واقعاً ظرفیت صادرات پایدار دارند و چند واحد فقط در مقطعی صادرات انجام داده‌اند؟

پاسخ به این سؤال برای رسیدن به هدف یک میلیارد دلاری حیاتی است.

بازارسازی؛ چیزی فراتر از فروش یک محموله

یکی دیگر از ضعف‌های صادراتی، نگاه مقطعی به بازار خارجی است.

فروش یک محموله به یک کشور همسایه را نمی‌توان به‌تنهایی صادرات پایدار نامید. صادرات زمانی ارزش اقتصادی بالاتری پیدا می‌کند که تولیدکننده بتواند بازار خود را حفظ کند، مشتری تکراری داشته باشد و برند و شبکه توزیع ایجاد کند.

در این میان، ظرفیت همسایگی ایران با ۱۵ کشور یک مزیت مهم است؛ اما همسایه داشتن به‌معنای بازار آماده نیست.

رقابت با تولیدکنندگان کشورهای دیگر، استانداردها، کیفیت، قیمت، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و شناخت بازار، همه عواملی هستند که صادرکننده لرستانی باید با آنها رقابت کند.

بنابراین اگر قرار است صادرات استان جهش کند، حمایت‌ها باید از مرحله «صدور مجوز» عبور کرده و به بازارسازی، نمایشگاه‌های تخصصی، شناخت بازار هدف، اعتبارسنجی مشتری و ایجاد شبکه فروش خارجی برسد.

ظرفیت‌های لرستان؛ خام‌فروشی یا ارزش افزوده؟

یک میلیارد دلار صادرات زمانی برای اقتصاد لرستان ارزش بیشتری خواهد داشت که بخش قابل‌توجهی از آن از محصولات با ارزش افزوده بالا شکل بگیرد.

صادرات مواد خام شاید در کوتاه‌مدت درآمد ایجاد کند، اما اشتغال، دانش فنی و زنجیره تولید محدودی در داخل استان ایجاد می‌کند.

مسیر دشوارتر اما اقتصادی‌تر، حرکت از فروش ماده اولیه به سمت فرآوری، بسته‌بندی، برند‌سازی و صادرات محصول نهایی است.

برای نمونه، در بخش کشاورزی و صنایع غذایی، تفاوت میان فروش محصول خام و صادرات محصول فرآوری‌شده می‌تواند به معنای ایجاد چند حلقه جدید در زنجیره اقتصادی باشد؛ از بسته‌بندی و حمل‌ونقل تا بازاریابی و خدمات پس از فروش.

یک میلیارد دلار؛ عددی برای آزمون عملکرد

هدف‌گذاری یک میلیارد دلاری را نباید صرفاً یک خبر اقتصادی دیگر دانست. این عدد می‌تواند به یک معیار برای سنجش عملکرد سیاست‌گذاری اقتصادی لرستان تبدیل شود.

اگر قرار است به این هدف برسیم، باید مشخص باشد چه میزان از صادرات قرار است از کشاورزی بیاید، چه سهمی مربوط به صنعت و معدن باشد، چه میزان به خدمات فنی و مهندسی اختصاص پیدا کند و کدام بازارهای خارجی در اولویت هستند.

همچنین باید شاخص‌های سالانه مشخص شود تا در پایان مسیر، تنها با یک عدد کلی مواجه نباشیم.

هدف بزرگ بدون نقشه راه، بیشتر شبیه شعار است تا برنامه اقتصادی.

لرستان برای رسیدن به یک میلیارد دلار صادرات، بیش از هر چیز به یک زنجیره هماهنگ نیاز دارد؛ تولیدکننده، بانک، دستگاه اجرایی، گمرک، اتاق بازرگانی، صندوق ضمانت صادرات و البته خود صادرکننده باید در یک مسیر حرکت کنند.

از طرف دیگر، بخش خصوصی نیز نمی‌تواند تمام مسئولیت را متوجه دولت کند. شناخت بازار، ارتقای کیفیت، بسته‌بندی رقابتی، ایجاد برند و حضور حرفه‌ای در بازارهای خارجی بخشی از مسئولیت خود فعالان اقتصادی است.

نقطه شروع، نه پایان راه

یک میلیارد دلار صادرات برای لرستان می‌تواند یک هدف تحول‌آفرین باشد، به شرط آنکه از پشت میز جلسات خارج و به برنامه عملیاتی تبدیل شود.

استان ظرفیت دارد؛ اما ظرفیت به‌تنهایی پول‌ساز نیست.

آنچه ظرفیت را به درآمد تبدیل می‌کند، سرمایه‌گذاری، فرآوری، بازارسازی، زیرساخت، ثبات مقررات و کاهش ریسک تجارت است.

اگر این حلقه‌ها شکل بگیرد، یک میلیارد دلار می‌تواند از یک عدد روی کاغذ به یک هدف قابل اندازه‌گیری تبدیل شود.

اما اگر موانع تولید و صادرات همچنان پابرجا بماند، این عدد هم ممکن است در فهرست بلندبالای هدف‌هایی قرار گیرد که سال‌ها اعلام می‌شوند، اما فاصله میان وعده و واقعیتشان همچنان باقی می‌ماند.

لرستان حالا یک هدف یک میلیارد دلاری روی میز گذاشته است؛ سؤال اصلی دیگر این نیست که «چقدر می‌خواهیم صادر کنیم»، بلکه این است که «برای رسیدن به این عدد، دقیقاً چه چیزی را باید تغییر دهیم؟»

https://rastakonline.ir