لالایی لری؛ میراثی که هنوز نفس می‌کشد

لالایی لری فقط آوازی برای خواباندن کودک نیست؛ بخشی از فرهنگ شفاهی مردم لر است که زبان، موسیقی، خاطرات، دلتنگی‌ها و سبک زندگی نسل‌های گذشته را به گوش کودکان امروز می‌رساند؛ میراثی که در سال ۱۴۰۴ در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس ایران به ثبت رسید.

به گزارش رستاک آنلاین،به نقل از ایسنا، لالایی شاید ساده‌ترین شکل ارتباط یک مادر با کودک باشد؛ اما در فرهنگ لری، پشت این زمزمه‌های شبانه مجموعه‌ای از روایت‌ها، باورها و تجربه‌های زندگی نهفته است. مادر در لالایی فقط کودک را به خواب نمی‌برد؛ با او از زندگی حرف می‌زند، برای آینده‌اش آرزو می‌کند و گاهی دلتنگی‌ها و نگرانی‌های خودش را در قالب شعر و موسیقی به او منتقل می‌کند.

بخش قابل‌توجهی از لالایی‌های لری در بستر زندگی روستایی و عشایری شکل گرفته‌اند. دامداری، طبیعت، کوچ، خانواده، کار، دوری و انتظار در بسیاری از این نغمه‌ها حضور دارند و همین موضوع باعث شده لالایی‌ها فراتر از یک قطعه موسیقی، به روایتی شفاهی از سبک زندگی مردم لر تبدیل شوند.

در یکی از نمونه‌های شناخته‌شده لالایی‌های لری آمده است: «برنج قل می‌زنه با شیر میشون، لای لالایی / وای دلم جوش می‌زنه سی قوم و خویشون». همین چند واژه، تصویری از خوراک، دامداری و پیوندهای خانوادگی را در کنار احساسات مادرانه قرار می‌دهد.

در نمونه‌های دیگر، کودک به نهالی تشبیه می‌شود که باید رشد کند و به بار بنشیند؛ گاهی نیز سخن از پدر یا عضوی از خانواده است که به دلیل کار، سربازی یا کوچ از خانه دور مانده است. به این ترتیب، اتفاقات زندگی روزمره نیز راه خود را به نغمه‌ای باز کرده‌اند که در ظاهر تنها برای خواب کودک خوانده می‌شود.

اهمیت لالایی اما فقط به مضمون آن محدود نمی‌شود. این آوازها یکی از مسیرهای انتقال زبان لری به نسل‌های بعد نیز بوده‌اند. کودک پیش از آنکه بسیاری از واژه‌های زبان مادری را بشناسد، آنها را در صدای مادر می‌شنود و با آهنگ و واژگان زبان بومی آشنا می‌شود.

عطا حسن‌پور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی لرستان، ثبت لالایی محلی لری را در راستای پاسداشت و معرفی میراث فرهنگی ناملموس شهرها و روستاهای لرستان و انتقال عناصر ارزشمند فرهنگ بومی به نسل‌های آینده عنوان کرده است.

ثبت ملی این میراث، البته پایان مسیر نیست. لالایی برخلاف بناهای تاریخی، برای ماندگاری به نگهداری فیزیکی نیاز ندارد؛ به خوانده‌شدن نیاز دارد. اگر مادران و مادربزرگ‌ها این نغمه‌ها را برای نسل جدید بازخوانی نکنند، ممکن است بخشی از واژه‌ها، ملودی‌ها و روایت‌هایی که در دل آنهاست، آرام‌آرام از حافظه جمعی حذف شود.

حالا پرسش مهم این است: آیا ثبت ملی لالایی لری می‌تواند به حفظ و انتقال واقعی آن کمک کند یا این میراث شفاهی همچنان منتظر است تا خانواده‌ها دوباره آن را از دل حافظه به صدای زندگی برگردانند؟

https://rastakonline.ir