آب لرستان؛ وقتی رهاسازی پایان راه نیست

رستاک آنلاین / فاطمه نعمت پور، رهاسازی آب از سدهای ایوشان خرم‌آباد و تاج‌امیر دلفان، در نگاه اول یک خبر امیدوارکننده است؛ پنج میلیون مترمکعب از ایوشان و یک میلیون مترمکعب از تاج‌امیر قرار است برای تأمین نیازهای زیست‌محیطی و آب باغات پایین‌دست وارد رودخانه‌ها شود. اما پشت همین عدد شش میلیون مترمکعبی، یک سؤال مهم‌تر وجود دارد: آیا مسئله آب لرستان با رهاسازی مقطعی حل می‌شود؟

سال‌هاست درباره ظرفیت‌های آبی لرستان صحبت می‌کنیم؛ استانی که بارش، رودخانه، سد و منابع طبیعی قابل توجه دارد، اما در بسیاری از نقاط، آب همچنان یکی از جدی‌ترین دغدغه‌های مردم، کشاورزان و روستاییان است. تناقض عجیبی است؛ آب از کنار برخی مناطق عبور می‌کند، اما همه مردم الزاماً سهم پایداری از آن ندارند.

رهاسازی آب زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که در انتهای مسیر، کشاورز بتواند برنامه‌ریزی کند، باغدار خسارت نبیند، حقابه زیست‌محیطی رودخانه تأمین شود و مصرف‌کننده بداند چه مقدار آب، چه زمانی و با چه سازوکاری به دستش خواهد رسید.

این موضوع درباره ایوشان اهمیت بیشتری دارد. گزارش‌های پیشین درباره این سد نشان داده‌اند که بحث حقابه روستاهای پایین‌دست، توزیع عادلانه منابع، کنترل برداشت‌های غیرمتعارف و مدیریت کشت‌های آب‌بر همچنان از مسائل مهم این حوضه است.

بنابراین مسئله فقط «چقدر آب رها شد؟» نیست؛ سؤال اصلی این است که «این آب چگونه توزیع شد و چه میزان از آن واقعاً به هدف تعیین‌شده رسید؟»

این همان جایی است که مدیریت آب باید از اطلاع‌رسانی عبور کند و به شفافیت برسد.

اگر قرار است آب برای باغات پایین‌دست رها شود، بهتر است مردم بدانند این آب دقیقاً به کدام مناطق می‌رسد، چه مقدار برای محیط زیست اختصاص دارد، چه مقدار برای کشاورزی و چه سازوکاری برای جلوگیری از برداشت غیرمجاز وجود دارد.

از طرف دیگر، هشدار به مردم برای جمع‌آوری موتورپمپ‌ها و تجهیزات از بستر رودخانه، یک ضرورت ایمنی است؛ اما همین هشدار نشان می‌دهد که مدیریت رودخانه فقط با باز کردن دریچه سد تمام نمی‌شود. رودخانه یک مسیر زنده است و هر تغییری در دبی آن، نیازمند هماهنگی میان آب منطقه‌ای، جهاد کشاورزی، محیط زیست، فرمانداری‌ها و خود بهره‌برداران است.

تجربه‌های گذشته نیز نشان داده‌اند که رهاسازی آب از سد ایوشان موضوع تازه‌ای نیست و در سال‌های گذشته نیز برای تأمین نیاز کشاورزان و نیازهای زیست‌محیطی انجام شده است.

پس اگر قرار است هر سال در فصل خاصی دوباره درباره رهاسازی آب، اعتراض کشاورزان، حقابه پایین‌دست و جمع‌آوری موتورپمپ‌ها صحبت کنیم، باید یک سؤال اساسی‌تر مطرح شود: مشکل ما کمبود آب است یا ضعف در مدیریت و توزیع آب؟

البته پاسخ را نباید ساده کرد. منابع آب محدودند و حتی در سال‌های پربارش نیز ذخیره سدهای لرستان وضعیت یکسانی ندارند. در خرداد امسال، شرکت آب منطقه‌ای لرستان اعلام کرده بود مجموع مخازن سدهای در حال بهره‌برداری استان حدود ۲۰۸ میلیون مترمکعب ظرفیت دارد، اما میزان پرشدگی آنها ۴۳ درصد بوده است؛ در همان گزارش، وضعیت سدهای مختلف استان نیز متفاوت اعلام شده بود.

این یعنی لرستان پیش از هر چیز به مدیریت دقیق آب موجود نیاز دارد.

ساخت سد، انتقال آب و رهاسازی منابع ذخیره‌شده، تنها بخشی از معادله است. بخش مهم‌تر، کاهش هدررفت، تکمیل شبکه‌های انتقال و آبیاری، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز، اصلاح الگوی کشت و مشخص بودن حقابه‌هاست.

اگر این حلقه‌ها کامل نباشند، حتی آب فراوان هم می‌تواند در مسیر مدیریت نادرست هدر برود.

از طرف دیگر، نباید محیط زیست را در این معادله فراموش کرد. رودخانه فقط کانال انتقال آب برای کشاورزی نیست. رودخانه یک اکوسیستم است و استمرار حیات آن به جریان زیست‌محیطی وابسته است. بنابراین رهاسازی آب باید همزمان منافع کشاورز، محیط زیست و سایر مصرف‌کنندگان را در نظر بگیرد.

شش میلیون مترمکعب آب امروز خبر خوبی است؛ اما موفقیت واقعی زمانی اتفاق افتاده که چند ماه بعد بتوانیم بگوییم این آب دقیقاً کجا مصرف شد، چه میزان به باغات رسید، چه اثری بر رودخانه گذاشت و آیا حقابه مردم و محیط زیست به‌درستی تأمین شد.

لرستان بیش از خبرهای مربوط به «رهاسازی آب» به نظام شفاف توزیع آب نیاز دارد؛ نظامی که در آن کشاورز تکلیف خود را بداند، محیط زیست سهم خود را داشته باشد و هیچ‌کس نتواند با برداشت خارج از قاعده، سهم دیگری را تصاحب کند.

در نهایت، مسئله آب لرستان را نمی‌توان با یک دریچه سد حل کرد.

پرسش اصلی این است: آیا بعد از رهاسازی آب، کسی قرار است دقیقاً به مردم گزارش دهد این شش میلیون مترمکعب کجا رفت و چه نتیجه‌ای برای پایین‌دست داشت؟

https://rastakonline.ir