از ۱۰۷ پروژه پیشران تا دهها طرح تازه سرمایهگذاری؛
لرستان؛ استانِ طرحهای روی میز
لرستان در سال ۱۴۰۵ با فهرستی بلند از طرحهای اقتصادی، صنعتی و سرمایهگذاری روبهروست؛ از ۱۰۷ پروژه پیشران و ۴۷۸ پروژه اولویتدار گرفته تا ۲۵ پرونده سرمایهگذاری جدید در بهار و ۳۳ طرح اقتصادی که همین روزها در شورای برنامهریزی استان بررسی شدهاند. اما پشت این حجم از عدد و عنوان، یک سؤال اساسی پنهان است: چند درصد از این طرحها واقعاً به تولید، درآمد و اشتغال پایدار تبدیل میشوند؟
رستاک آنلاین / رامین رحیمیان، در نگاه اول، تصویر اقتصاد لرستان امیدوارکننده به نظر میرسد. در سند راهبردی توسعه استان ۱۰۷ پروژه پیشران تعریف شده که ۵۴ پروژه اقتصادی و ۵۳ پروژه عمرانی هستند؛ پروژههایی که قرار بوده بخشی از عقبماندگیهای تاریخی استان را جبران و موتورهای جدید رشد را فعال کنند.
اما بررسی عملکرد این فهرست، تصویر سادهای ارائه نمیدهد. در ارزیابی اعلامشده در سال گذشته، از ۱۰۷ پروژه پیشران، ۷ پروژه به بهرهبرداری رسیده بود، ۹ پروژه بیش از ۹۰ درصد پیشرفت داشتند، اما ۲۹ پروژه هیچ پیشرفت فیزیکی نداشتند؛ یعنی بیش از یکچهارم کل پروژههای پیشران در آن مقطع هنوز از نقطه شروع عبور نکرده بودند. از این ۲۹ پروژه، ۱۷ مورد اقتصادی و ۱۲ مورد عمرانی اعلام شده بود.
این عدد مهم است؛ چون نشان میدهد مسئله توسعه لرستان فقط «تعریف پروژه» نیست. حتی پروژهای که وارد سند رسمی توسعه میشود، ممکن است برای مدت طولانی درگیر زمین، مجوز، تأمین مالی، زیرساخت یا تصمیم دستگاههای مختلف باقی بماند.
موج تازه طرحها
با وجود این، جریان تعریف طرحهای جدید متوقف نشده است. در نخستین جلسه کارگروه امور زیربنایی لرستان در سال ۱۴۰۵، ۲۵ پرونده سرمایهگذاری از شهرستانهای مختلف بررسی و بخش عمده آنها تصویب شد. این طرحها از پرواربندی دام و مرغداری تا گلخانه، پرورش پرندگان زینتی و بستهبندی محصولات کشاورزی را شامل میشدند.
چند ماه بعد، در شهریورماه، ۳۳ طرح اقتصادی بخش خصوصی در شورای برنامهریزی و توسعه استان بررسی شد؛ طرحهایی در حوزههای گلخانهای، کشاورزی، نیروگاه، گردشگری، دامپروری، صنعت و خدمات که قرار است در هر ۱۲ شهرستان استان اجرا شوند. برای این ۳۳ طرح، ایجاد ۵۲۵ فرصت شغلی پیشبینی شده است.
اما همینجا یک نکته آماری قابل توجه وجود دارد: هدف اشتغال لرستان در سال ۱۴۰۵، ۲۱ هزار فرصت شغلی اعلام شده است. بنابراین ۵۲۵ شغل پیشبینیشده برای ۳۳ طرح اخیر، در صورت تحقق کامل، تنها حدود ۲.۵ درصد از هدف اشتغال سالانه استان را پوشش میدهد. این مقایسه به معنای کماهمیت بودن طرحها نیست؛ بلکه نشان میدهد برای رسیدن به هدف ۲۱ هزار شغل، اقتصاد استان به مجموعهای بسیار بزرگتر از این پروندهها نیاز دارد.
گرهای به نام پول
یکی از روشنترین نشانههای مشکل، جایی دیده میشود که پروژه از مرحله کاغذ عبور کرده اما برای ادامه مسیر به بانک رسیده است.
در مردادماه، تأمین مالی شش طرح صنعتی و اقتصادی لرستان در دستور کار بانک صنعت و معدن قرار گرفت؛ از صنایع غذایی ممتاز الیگودرز و ماشینسازی لرستان گرفته تا سیمان سفید زاگرس، طرح توسعه پالایشگاه خورشید پلدختر، نیروگاه خورشیدی ویرا پارس افلاک و شرکت آلیاژ اطلس کیهان در منطقه ویژه اقتصادی بروجرد.
این فهرست از نظر جغرافیایی هم معنادار است؛ مشکل سرمایه فقط متعلق به یک شهرستان یا یک صنعت نیست. یک واحد تولیدی ممکن است برای سرمایه در گردش متوقف باشد، دیگری برای توسعه، یک پروژه برای تکمیل و دیگری برای رسیدن به مرحله بهرهبرداری نیازمند منابع بانکی باشد.
در واقع، بخشی از سرمایهگذاری لرستان نه در مرحله «ایده»، بلکه در مرحله تأمین مالی گیر کرده است.
پروژههایی که سرمایه گرفتهاند اما هنوز تمام نشدهاند
در طرف دیگر ماجرا، تعدادی از پروژههای بزرگ استان سالهاست سرمایهگذاری شدهاند اما هنوز به ظرفیت کامل نرسیدهاند.
طرح فولاد ازنا پس از حدود دو دهه اکنون بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و در صورت تکمیل، ظرفیت تولید سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن انواع ورق فولادی ایجاد خواهد کرد. در همین حال، مذاکرات برای مشارکت فولاد مبارکه در تکمیل پروژه دنبال شده است.
کارخانه کاغذ از سنگ الیگودرز نیز با حدود پنج میلیون دلار سرمایهگذاری ارزی و بیش از ۵۰۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری ریالی اجرا شده و برای حدود ۱۰۰ نفر اشتغال مستقیم پیشبینی شده است. کارخانه آهک هیدراته پلدختر نیز در مقطعی به حدود ۹۸ درصد پیشرفت رسیده و در مرحله نصب تجهیزات و راهاندازی قرار داشته است.
پروژههای فروسیلیس و فرومنگنز نیز نمونه دیگری هستند؛ پنج پروژه در این حوزه در الیگودرز، ازنا و بروجرد تعریف شده که دو مورد به بهرهبرداری رسیده و سه پروژه دیگر بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشتهاند.
بنابراین مسئله را نمیتوان فقط «نبود سرمایهگذار» دانست. در برخی موارد سرمایهگذار آمده، زمین و تجهیزات تأمین شده و پروژه حتی به پیشرفت بالا رسیده؛ اما حلقه نهایی یعنی تکمیل، راهاندازی و رسیدن به تولید اقتصادی همچنان تعیینکننده است.
عدد بزرگتر؛ ۴۷۸ پروژه اولویتدار
ماجرا حتی از ۱۰۷ پروژه پیشران هم بزرگتر است. در کنار آنها، مجموعاً ۴۷۸ پروژه اولویتدار برای استان تعریف شده که ۲۵۶ پروژه اقتصادی و ۲۲۲ پروژه عمرانی هستند.
در ارزیابی عملکرد اعلامشده در سال گذشته، ۶۷ پروژه تکمیل شده، ۴۴ پروژه بالای ۹۰ درصد پیشرفت داشتهاند، اما ۱۳۳ پروژه هیچ تغییری در پیشرفت فیزیکی نداشتهاند. این یعنی حدود ۲۸ درصد از کل پروژههای اولویتدار در آن مقطع بدون تغییر مانده بودند.
این اعداد یک هشدار سیاستگذاری دارند: اگر تعداد پروژههای جدید دائماً افزایش پیدا کند اما ظرفیت دستگاهها، بانکها، زیرساختها و منابع مالی برای تکمیل پروژههای موجود رشد نکند، فهرست پروژهها بزرگتر میشود اما فاصله با نتیجه واقعی کاهش نمییابد.
هفته دولت؛ افتتاح هست، شروع جدید کمتر
آمار هفته دولت نیز همین دوگانگی را نشان میدهد.
در این مقطع، ۳۳ طرح اقتصادی با حجم سرمایهگذاری ۴ هزار و ۱۳۰ میلیارد تومان آماده بهرهبرداری اعلام شد؛ اما در همان گزارش، برای بخش اقتصادی طرحی برای آغاز عملیات اجرایی پیشبینی نشده بود.
این اتفاق الزاماً منفی نیست؛ افتتاح پروژههای آماده بهرهبرداری یک دستاورد محسوب میشود. اما از منظر سیاست توسعه، یک تفاوت مهم وجود دارد: اقتصادی که فقط پروژههای قدیمی را به پایان میرساند، با اقتصادی که همزمان پروژههای جدید و رقابتپذیر ایجاد میکند، یکسان نیست.
لرستان برای خروج از عقبماندگی به هر دو نیاز دارد؛ هم تکمیل سرمایهگذاریهای قبلی و هم ایجاد نسل جدیدی از بنگاههای تولیدی.
مشکل فقط پول نیست
اگر همه مشکل تأمین مالی بود، تزریق منابع بانکی باید مسئله را حل میکرد. در حالی که مسئولان استان از موانع دیگری نیز سخن گفتهاند؛ از زیرساختهای شهرکهای صنعتی و برقرسانی به معادن گرفته تا جادههای دسترسی، محدودههای معدنی، فرآیندهای اداری و سرمایه در گردش.
حتی در برخی موارد، یک واحد صنعتی برای حل یک بدهی یا مانع اجرایی مجبور به برگزاری چندین جلسه تخصصی شده است. گزارشهای رسمی از پیگیری تأمین مالی، ضمانتنامه و رفع موانع چندین طرح صنعتی نیز نشان میدهد مسیر سرمایهگذاری هنوز چند ایستگاه اداری و مالی دارد.
از طرف دیگر، توسعه برخی حوزهها بدون توجه به محدودیت منابع آب میتواند خود به مانعی تازه تبدیل شود. بخش قابل توجهی از طرحهای جدید در حوزه گلخانه و کشاورزی تعریف شده و استان نیز هدف دو برابر کردن سطح زیرکشت گلخانهای تا پایان ۱۴۰۷ نسبت به سال پایه ۱۴۰۳ را دنبال میکند. این توسعه زمانی پایدار خواهد بود که همزمان با سرمایهگذاری، مسئله آب و بهرهوری آن نیز حل شود.
نسخه خروج از «اقتصاد روی کاغذ»
لرستان اکنون بیش از آنکه به یک فهرست بلندتر از پروژهها نیاز داشته باشد، به نظام رتبهبندی و پاسخگویی پروژهها نیاز دارد.
هر طرح اقتصادی باید حداقل با پنج شاخص عمومی سنجیده شود:
اول؛ درصد پیشرفت فیزیکی واقعی.
نه صرفاً میزان اعتبار مصوب.
دوم؛ سرمایهگذاری محققشده.
آنچه واقعاً وارد پروژه شده، نه رقمی که در زمان تصویب اعلام شده است.
سوم؛ اشتغال ایجادشده.
نه شغل پیشبینیشده در پرونده.
چهارم؛ زمان باقیمانده تا بهرهبرداری.
هر پروژه باید یک موعد قابل سنجش و مسئول مشخص داشته باشد.
پنجم؛ ارزش اقتصادی پس از بهرهبرداری.
میزان تولید، فروش، صادرات، مالیات و زنجیرهای که پروژه در اقتصاد استان ایجاد میکند.
بر اساس همین شاخصها میتوان پروژههای لرستان را به سه دسته «سبز، زرد و قرمز» تقسیم کرد: پروژههای نزدیک به بهرهبرداری، پروژههای دارای مانع قابل حل و پروژههایی که با وجود گذشت زمان، پیشرفت معناداری نداشتهاند.
این کار یک نتیجه مهم دیگر هم دارد: جلوی تولید مداوم پروژههای کاغذی را میگیرد.
لرستان به «طرح» کم ندارد؛ به خروجی نیاز دارد
تصویر امروز اقتصاد لرستان متناقض است. از یک طرف ۱۰۷ پروژه پیشران، ۴۷۸ پروژه اولویتدار، دهها پرونده سرمایهگذاری جدید و هدف ایجاد ۲۱ هزار شغل روی میز است؛ از طرف دیگر، بخشی از پروژههای قدیمی هنوز برای تأمین مالی، زیرساخت یا تصمیمگیری گرفتارند و حتی در ارزیابیهای قبلی، دهها پروژه بدون پیشرفت فیزیکی باقی مانده بودند.
بنابراین مسئله اصلی دیگر این نیست که لرستان چه طرحهایی دارد؟
مسئله این است که از میان این همه طرح، کدامیک فردا کارخانه میشود، کدامیک پسفردا شغل ایجاد میکند و کدامیک در نهایت فقط یک شماره در فهرست مصوبات باقی میماند؟
اگر مدیریت استان بتواند همین فاصله میان «تصویب» و «اجرا» را کوتاه کند، ۱۰۷ پروژه میتواند به موتور توسعه تبدیل شود؛ اما اگر تولید پروژه همچنان سریعتر از اجرای پروژه باشد، لرستان فقط یک چیز را بزرگتر خواهد کرد: فهرست طرحهای روی میز.
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
اعلام وصول
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰