از کلاس‌های ۳۵ نفره تا نیمکت‌های خالی؛ روایت آموزش لرستان

۳۶۰ هزار دانش‌آموز لرستانی در حالی خود را برای آغاز سال تحصیلی جدید آماده می‌کنند که نقشه آموزشی استان هنوز یکدست نیست؛ در بعضی نقاط کلاس‌های درس با بیش از ۳۵ دانش‌آموز اداره می‌شوندکه بیانگر توزیع نامتوازن جمعیت و فضاست.

رستاک آنلاین فاطمه نعمت پور، برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ حدود ۳۶۰ هزار دانش‌آموز در بیش از ۴ هزار و ۹۰۰ مدرسه لرستان تحصیل خواهند کرد و ۱۸ هزار معلم برای پوشش این جمعیت ساماندهی شده‌اند. این اعداد در نگاه نخست تصویری از یک شبکه آموزشی گسترده ارائه می‌کند، اما وقتی پای توزیع دانش‌آموز و فضای آموزشی به میان می‌آید، تصویر پیچیده‌تر می‌شود.

آخرین آمار مشخص منتشرشده درباره تراکم کلاس‌ها نشان می‌دهد در لرستان ۳۲۵ مدرسه و ۹۰۰ کلاس درس با تراکم بیش از ۳۵ دانش‌آموز وجود داشته است؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با استاندارد ۲۴ نفر برای هر کلاس دارد. یعنی مسئله فقط کمبود مدرسه نیست؛ در بخشی از شبکه آموزشی، مدرسه موجود نیز نمی‌تواند جمعیت دانش‌آموزی را با تراکم مطلوب پوشش دهد.

اما داستان وقتی جالب‌تر می‌شود که به شرق استان نگاه کنیم. در بروجرد، آمار منتشرشده از وجود ۳۱۸ کلاس با بیش از ۳۵ دانش‌آموز خبر داده بود؛ رقمی که نشان می‌دهد فشار جمعیت دانش‌آموزی در این شهرستان جدی است. البته این آمار مربوط به سال ۱۴۰۴ است و نمی‌توان آن را بدون به‌روزرسانی، آمار امسال دانست.

در همین حال، مدیرکل آموزش‌وپرورش لرستان برای سال تحصیلی جدید اعلام کرده است که «کلاس خالی» نخواهیم داشت و از بروجرد و الیگودرز به‌عنوان مناطقی نام برده که تلاش شده است کلاس خالی در آنها باقی نماند. این اظهارنظر یک نکته مهم را روشن می‌کند: مسئله امروز آموزش‌وپرورش لرستان الزاماً وجود تعداد زیادی کلاس بلااستفاده نیست؛ مسئله اصلی، چگونگی توزیع دانش‌آموز، معلم و فضای آموزشی میان مناطق مختلف استان است.

این تفاوت مهم است. وقتی ۳۶۰ هزار دانش‌آموز در ۴۹۰۰ مدرسه پراکنده‌اند، نمی‌توان صرفاً با تقسیم یک عدد بر عدد دیگر درباره عدالت آموزشی قضاوت کرد. مدرسه‌ای در یک روستای کم‌جمعیت ممکن است با چند دانش‌آموز فعالیت کند، در حالی که مدرسه‌ای در یک منطقه شهری با رشد جمعیت یا مهاجرت، با کلاس‌های متراکم مواجه باشد.

حتی ساخت مدرسه جدید نیز اگر بدون توجه به الگوی جابه‌جایی جمعیت انجام شود، الزاماً مشکل را حل نمی‌کند. آمار رسمی امسال نشان می‌دهد ۴۳ پروژه آموزشی شامل ۱۴۰ کلاس درس با بیش از ۱۵ هزار مترمربع فضای آموزشی در آستانه بهره‌برداری قرار گرفته است. این توسعه ضروری است، اما پرسش مهم‌تر این است که این کلاس‌ها دقیقاً در کدام نقاط ساخته می‌شوند و آیا محل ساخت آنها با نقاط دارای بیشترین فشار جمعیتی همخوانی دارد یا نه.

از اینجا یک سؤال جدی برای سیاست‌گذاران آموزشی لرستان شکل می‌گیرد: آیا نقشه ساخت مدارس جدید با نقشه جمعیت دانش‌آموزی استان هماهنگ است؟

اگر پاسخ مثبت است، باید آمار شهرستان‌به‌شهرستان تراکم کلاس‌ها، تعداد دانش‌آموزان، کلاس‌های چندپایه، مدارس دوشیفته و ظرفیت خالی فضاهای آموزشی منتشر شود. اگر پاسخ منفی است، ساخت مدرسه به‌تنهایی نمی‌تواند عدالت آموزشی را محقق کند.

مسئله دیگر، تغییرات جمعیتی است. لرستان همزمان با دو پدیده مواجه است؛ بخشی از مناطق روستایی و کم‌جمعیت با کاهش تعداد دانش‌آموزان روبه‌رو هستند و در مقابل، برخی مناطق شهری و مراکز شهرستان‌ها فشار بیشتری را تحمل می‌کنند. نتیجه این وضعیت می‌تواند ایجاد کلاس‌های کم‌جمعیت در یک نقطه و کلاس‌های متراکم در نقطه‌ای دیگر باشد.

در چنین شرایطی، عدالت آموزشی فقط به معنای «ساخت مدرسه بیشتر» نیست؛ بلکه به معنای قرار دادن مدرسه، معلم و امکانات در جایی است که دانش‌آموز بیشتری وجود دارد و نیاز آموزشی بالاتری احساس می‌شود.

لرستان اکنون حدود ۳۶۰ هزار دانش‌آموز دارد؛ اما آنچه کیفیت آموزش این جمعیت را تعیین می‌کند، فقط تعداد مدارس و معلمان نیست. باید دانست این ۳۶۰ هزار دانش‌آموز در کدام شهرستان‌ها، کدام محله‌ها و حتی کدام مدارس متمرکز شده‌اند.

تا زمانی که آموزش‌وپرورش استان یک نقشه شفاف از «کلاس‌های پرتراکم، کلاس‌های کم‌جمعیت و ظرفیت واقعی مدارس» منتشر نکند، نمی‌توان با قطعیت گفت کدام منطقه لرستان بیشترین کمبود فضای آموزشی و کدام منطقه بیشترین ظرفیت بلااستفاده را دارد.

مسئله اصلی شاید همین‌جا باشد: لرستان الزاماً کمبود مدرسه ندارد؛ لرستان با مسئله توزیع مدرسه روبه‌روست.

اگر قرار است عدالت آموزشی از شعار به واقعیت تبدیل شود، گام بعدی باید انتشار یک اطلس آموزشی به‌روز از استان باشد؛ اطلسى که در آن برای هر شهرستان مشخص باشد چند دانش‌آموز، چند مدرسه، چند کلاس، چه میزان تراکم و چه میزان ظرفیت خالی وجود دارد.

چنین داده‌ای می‌تواند نشان دهد بودجه مدرسه‌سازی باید دقیقاً کجا هزینه شود؛ و مهم‌تر از آن، مانع ساخت کلاس در جایی شود که چند سال بعد دانش‌آموز کافی برای پر کردن آن وجود ندارد.

https://rastakonline.ir