ماهیان خاویاری لرستان؛ فاصله‌ای بزرگ میان ظرفیت و واقعیت

لرستان در حالی برای رساندن ظرفیت اسمی تولید ماهیان خاویاری به مرز هزار تن خیز برداشته که تولید واقعی استان اکنون حدود ۱۹۰ تن است؛ شکافی که نشان می‌دهد چالش اصلی شیلات لرستان فقط ساخت مجتمع‌های جدید نیست، بلکه تبدیل ظرفیت‌های ایجادشده به تولید واقعی و اقتصادی است.

 رستاک آنلاین / رامین رحیمان ، کیارش بیرانوند، مدیرکل شیلات لرستان، از اجرای پنج مجتمع پرورش ماهیان خاویاری با مجموع ظرفیت ۵۰۰ تن خبر داده است؛ طرح‌هایی که پیشرفت فیزیکی آنها بین ۳۰ تا ۷۰ درصد اعلام شده و مجموع سرمایه‌گذاری مورد نیاز آنها حدود ۲.۱ همت است.

با تکمیل این پنج طرح، ظرفیت اسمی تولید ماهیان خاویاری لرستان از حدود ۵۰۰ تن فعلی به نزدیک هزار تن خواهد رسید؛ رشدی که در صورت تحقق می‌تواند جایگاه این بخش را در سبد آبزی‌پروری استان تغییر دهد.

اما عدد مهم‌تر در این معادله، تولید واقعی است؛ از ظرفیت اسمی حدود ۵۰۰ تنی فعلی، تنها حدود ۱۹۰ تن محصول در استان تولید می‌شود. به بیان دیگر، فاصله میان ظرفیت موجود و تولید واقعی، اکنون به یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی توسعه این صنعت تبدیل شده است.

مسئله فقط ساخت استخر نیست

افزایش ظرفیت اسمی به خودی خود به معنای افزایش متناسب تولید نیست. ماهیان خاویاری به دوره پرورش طولانی نیاز دارند و استمرار تولید آنها به سرمایه در گردش، تأمین خوراک، زیرساخت، مدیریت فنی، بهره‌وری مزارع و دسترسی پایدار به بازار وابسته است.

همین موضوع باعث می‌شود ارزیابی پروژه‌های جدید تنها بر اساس میزان سرمایه‌گذاری یا ظرفیت اسمی آنها کافی نباشد. شاخص مهم‌تر این است که چه میزان از ظرفیت ایجادشده در عمل فعال می‌شود و چه مقدار محصول نهایی وارد چرخه اقتصادی استان خواهد شد.

آمار تولید سال گذشته نیز تصویر روشن‌تری از وضعیت این صنعت ارائه می‌دهد. لرستان در سال گذشته حدود ۳۸ تن گوشت ماهیان خاویاری و ۸ تن خاویار تولید کرده است؛ محصولی که به دلیل ارزش اقتصادی بالاتر، می‌تواند در صورت توسعه زنجیره تولید و فرآوری، سهم بیشتری در اقتصاد آبزی‌پروری استان داشته باشد.

۲.۱ همت برای پنج مجتمع

پنج پروژه جدید ماهیان خاویاری در لرستان با پیشرفت فیزیکی ۳۰ تا ۷۰ درصد در حال ساخت یا توسعه هستند و حدود ۲.۱ همت سرمایه‌گذاری برای آنها انجام شده یا در مسیر اجرا قرار دارد.

این حجم سرمایه‌گذاری در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که استان هنوز نتوانسته تمام ظرفیت اسمی موجود را به تولید واقعی تبدیل کند. بنابراین موفقیت پروژه‌های جدید صرفاً با افتتاح آنها سنجیده نمی‌شود؛ میزان تولید پس از بهره‌برداری، اشتغال ایجادشده، ارزش محصول تولیدی و بازار فروش نیز باید در ارزیابی آنها قرار گیرد.

رومشکان؛ یکی از قطب‌های جدید خاویاری

بخش مهمی از برنامه توسعه ماهیان خاویاری لرستان در جنوب استان دنبال می‌شود. در منطقه راموند شهرستان رومشکان، یک پروژه بزرگ با سرمایه‌گذاری حدود هزار میلیارد تومان در حال اجراست که ظرفیت پیش‌بینی‌شده آن تا ۲ هزار تن اعلام شده است.

تمرکز چنین سرمایه‌گذاری‌هایی در جنوب استان می‌تواند جغرافیای آبزی‌پروری لرستان را تغییر دهد و مناطق جدیدی را وارد چرخه تولید کند. اما در اینجا نیز همان سؤال اصلی مطرح است: ظرفیت ایجادشده تا چه اندازه به تولید واقعی و ارزش اقتصادی تبدیل خواهد شد؟

چرا فاصله ۱۹۰ تا ۵۰۰ تن مهم است؟

اگر ظرفیت اسمی فعلی را حدود ۵۰۰ تن و تولید واقعی را ۱۹۰ تن در نظر بگیریم، حدود ۳۱۰ تن از ظرفیت اسمی موجود هنوز به تولید واقعی تبدیل نشده است.

این فاصله را نباید صرفاً به معنای بلااستفاده بودن تمام ظرفیت‌ها دانست؛ زیرا ظرفیت اسمی یک شاخص فنی است و الزاماً معادل تولید قابل تحقق در یک مقطع زمانی نیست. با این حال، همین اختلاف نشان می‌دهد که توسعه صنعت خاویاری لرستان با یک مسئله مهم بهره‌وری و فعال‌سازی ظرفیت نیز روبه‌رو است.

اگر پنج مجتمع جدید نیز به ظرفیت استان اضافه شوند، عدد اسمی به حدود هزار تن می‌رسد. در آن صورت، مسئله اصلی از «چقدر ظرفیت ساخته‌ایم؟» به «چقدر تولید کرده‌ایم؟» تغییر خواهد کرد.

از ظرفیت‌سازی تا زنجیره ارزش

ماهی خاویاری تنها زمانی می‌تواند به یک صنعت اثرگذار تبدیل شود که توسعه آن از مرحله تولید خام عبور کند. فرآوری، بسته‌بندی، سردخانه، بازاریابی و دسترسی به بازارهای داخلی و صادراتی، حلقه‌هایی هستند که می‌توانند ارزش نهایی محصول را چند برابر کنند.

در غیر این صورت، افزایش تعداد مزارع و ظرفیت اسمی، لزوماً به همان اندازه به افزایش درآمد، اشتغال و ارزش افزوده در لرستان منجر نخواهد شد.

اکنون لرستان در نقطه‌ای قرار گرفته که از یک سو ۵۰۰ تن ظرفیت جدید در قالب پنج پروژه در حال شکل‌گیری است و از سوی دیگر، تولید واقعی موجود هنوز حدود ۱۹۰ تن است. فاصله میان این دو عدد، مهم‌ترین آزمون پیش روی سیاست جدید شیلات استان است.

اگر سرمایه‌گذاری‌های جدید بتوانند همزمان با افزایش ظرفیت، مشکل سرمایه در گردش، بهره‌وری، بازار و فرآوری را نیز حل کنند، ماهیان خاویاری می‌توانند از یک فعالیت محدود آبزی‌پروری به یک زنجیره اقتصادی مهم در لرستان تبدیل شوند.

اما اگر توسعه فقط در افزایش ظرفیت‌های اسمی متوقف شود، فاصله میان عددهای بزرگ روی کاغذ و تولید واقعی همچنان باقی خواهد ماند.

سؤال اصلی اکنون این است: لرستان برای تبدیل ظرفیت هزار تنی آینده به تولید واقعی، چه برنامه‌ای برای پر کردن فاصله ۱۹۰ تنی امروز با ظرفیت موجود و آینده دارد؟

https://rastakonline.ir